Media & Cultuur

“Vienna” van Ultravox opnieuw uitgebracht

Toen de Britse band Ultravox zich aan het succesalbum Vienna zette, waren de vier mannen zelf al in een nostalgische bui. De kunstzinnige newwaveband voelde zich in 1979 herboren, met de nieuw aangestelde zanger Midge Ure als opvolger van de dwarse muziekdenker John Foxx, maar ter inspiratie voor een nieuwe plaat dook de groep in de geschiedenis. En wel de duistere, romantische geschiedenis van het oude Europa.

Ultravox zag de onheilspellende Britse film The Third Man (1949) van regisseur Carol Reed, naar het boek van Graham Greene, en schreef het nummer Vienna, waarin feitelijk eenzelfde verhaal wordt verteld over vriendschap en verraad tegen het decor van een ontspruitende Koude Oorlog in de opkrabbelende cultuurhoofdstad Wenen.

In The Third Man zag Ultravox een harde, ijskoude wereld van decadentie en moreel verval die verdomd veel leek op het Verenigd Koninkrijk van rond 1980. Premier Margaret Thatcher voerde destijds een snoeihard economisch beleid, waartegen de arbeidersklasse in opstand kwam, en samen met de Amerikaanse president Ronald Reagan leek Thatcher ook nog vrolijk aan te sturen op een Derde Wereldoorlog. De spanning in Europa was om te snijden.

En dus schilderde Ultravox het lied Vienna in dezelfde schaduwtinten als de klassieke film, met breed uitgedragen synthesizers, drumcomputers en een treurige piano. En niet te vergeten de troosteloze teksten, eerst nog zwaar en monotoon voorgedragen door Midge Ure: “A man in the dark in a picture frame, so mystic and soulful.” Daarna schreeuwend in een smachtende machteloosheid: “The feeling has gone, only you and I, it means nothing to me. Oh, Vienna.'”

Wie veertig jaar geleden voor het eerst naar Vienna luisterde, moest een sjaal om en een muts op. Door de heruitgave waait dezelfde gure wind van het ploeterende werelddeel en de dingen die mensen elkaar aandoen. Vienna leverde een van de meest Europese muziekwerken van de jaren tachtig. En zo van het laatste decennium van het oude Europa, dat van voor de val van de Muur.

Maar de plaat werd ook een klein popmonument vanwege de toonaarden van de muziek: de synthesizerpracht die het tijdperk van doemdenkerij en de no future-generatie inluidde. De mensheid was reddeloos verloren en Vienna bereidde het poppubliek voor op het nakende einde. Met intussen, heel geniepig, toch ook best verwarmende en op de toekomst gerichte muziek.

Want de klankenpracht maakt van Vienna een mijlpaal voor Europa, een overgangsplaat tussen tijdperken.

Met de nieuwe zanger Midge Ure werd Ultravox een band van goedgeklede heren met knappe kapsels, zo’n toonaangevende stijlband van wie je er in de vroege jaren tachtig wel meer had (denk aan Duran Duran).

Maar de muziek bleef avontuurlijk. En met de vele extra’s op de herdenkingsbox kunnen we de knoop ontwarren die Ultravox veertig jaar geleden voor ons had gelegd. Zo grijpt Ultravox nog verder terug in de muziekgeschiedenis en legt de band nog meer dwarsverbanden, in een zich steeds verder uitbreidend netwerk van Europese muziekcultuur.

Het album Vienna werd door veel Ultravox-fans van voor het succesverhaal gezien als ‘te commercieel’, ook vanwege het eindeloos op MTV herhaalde titellied. De heruitgave biedt de kans de grensoverschrijdende plaat nog eens tegen een nieuw – en gelukkig nog steeds heerlijk somber – Europees licht te houden.

Het album Vienna bestaat in 2020 40 jaar. De 40-jarige editie bestaat uit een zesdelige-boxset en een exclusief fotoalbum van Ultravox in zwart-wit, met alle albums van Ultravox. Bij bol.com aan 49,02 euro